Rust. Mijn opa had er geen app voor nodig.

Een tijd geleden vond mijn moeder op zolder een stapeltje oude foto's van mijn opa's die allebei een boerenbedrijf hadden in het mooie Drenthe.

Soms kijk ik naar deze oude foto's van mijn opa's en denk ik: wat een andere wereld was dat.

Op de foto is hij aan het werk op het land. Dit was (nog maar) zo’n 75 jaar geleden. Geen tractor met airconditioning, geen elektrische machines, geen smartphone in zijn broekzak. Gewoon een paard voor de ploeg en urenlang werken op het land. En de omgevingsgeluiden kwamen van het paard, de ploeg die door de aarde schoof en de vogels die in de omgeving van zich lieten horen.

Ik weet natuurlijk niet precies wat er op die dag door zijn hoofd ging.

Maar één ding weet ik zo goed als zeker:

Hij werd niet iedere paar minuten uit zijn concentratie gehaald.

Stel je eens voor…

Mijn opa begon ’s morgens aan zijn werk en wist zo ongeveer wat hem die dag te doen stond. Het land bewerken. Misschien moest er later nog iets met de dieren gebeuren. Misschien kwam er iemand langs. Misschien was er thuis iets aan de hand.

Maar als hij op het land liep, was hij vooral daar.

• Geen WhatsApp-bericht dat binnenkwam.
• Geen e-mail van zijn werkgever.
• Geen LinkedIn-melding.
• Geen nieuwsbericht over een oorlog aan de andere kant van de wereld.
• Geen pushbericht over de beurs.
• Geen filmpje van een ongeluk.
• Geen discussie op Facebook.
• Geen Instagram waarop hij zag hoe geweldig het leven van anderen was.
• Geen podcast die hij eigenlijk nog moest luisteren.
• Geen 37 openstaande tabbladen.

En waarschijnlijk ook geen constante stroom van informatie over wat hij allemaal nog moest verbeteren aan zichzelf. Hij had natuurlijk zijn eigen zorgen. Het leven was absoluut niet altijd makkelijk. Er waren andere problemen, andere onzekerheden en waarschijnlijk genoeg redenen om zich druk te maken.

Maar de hoeveelheid prikkels die tegelijkertijd op zijn brein afkwam, was onvergelijkbaar met wat wij tegenwoordig ervaren.

Van één krant naar de hele wereld in je broekzak

Zo’n 75 jaar geleden kwam nieuws voornamelijk naar je toe via een krant, via via, de radio en later televisie. En dat nieuws kwam op bepaalde momenten, je moest er letterlijk moeite voor doen.

• Je kocht een krant.
• Je zette de radio aan.
• Je keek ’s avonds naar het journaal.

Daarna was het klaar en draaide de wereld gewoon weer door en kreeg je niet niet iedere minuut een update over zaken waar je niet om vraagt.

Vandaag is dat compleet anders en staat de wereld 24 uur per dag bij ons aan de voordeur.

• Oorlogen.
• Politiek.
• Klimaat.
• Criminaliteit.
• Economische onzekerheid.
• Nieuws over beroemdheden.
• Nieuws over mensen die je helemaal niet kent.
• Opinies.
• Reclame.
• Social media.
• E-mails.
• WhatsApp.
• Teams.
• LinkedIn.
• Instagram.
• YouTube.
• Podcasts.
• AI.

En ondertussen verwacht onze omgeving ook nog dat we bereikbaar zijn……Altijd.

Een onderzoek naar smartphonegebruik in het dagelijks leven vond bijvoorbeeld dat deelnemers gemiddeld ongeveer iedere vijf minuten met hun telefoon interacteerden. 

En recent onderzoek laat zien dat zelfs een smartphone-achtige melding je cognitieve verwerking tijdelijk kan vertragen. Dat betekent niet dat iedere melding schadelijk is, maar het laat wel iets interessants zien:

Ons brein reageert op prikkels.

Ook als we denken dat we er prima mee om kunnen gaan. Ons brein is niet mee geëvolueerd met onze smartphone en daar zit voor mij een belangrijk punt.

Ons leven en onze omgeving is in korte tijd exponentieel veranderd, maar ons biologische systeem is niet in een paar decennia compleet opnieuw ontworpen.

We hebben nog steeds een brein dat is ontstaan in een omgeving waarin aandacht, beweging, voedsel, sociale contacten en informatie heel anders verdeeld waren.

Onderzoekers spreken daarom ook wel over een evolutionary mismatch: een verschil tussen de omgeving waarin onze psychologische systemen zijn ontstaan en de omgeving waarin we tegenwoordig leven. 

Vroeger kon het belangrijk zijn om alert te reageren op een plotseling geluid in het bos. Beweegt daar iets? Is er gevaar? Waar is voedsel? Waar is mijn groep?

Tegenwoordig kan datzelfde alarmsysteem worden aangesproken door:

• “Breaking News.”
• Een WhatsAppje.
• Een negatieve reactie.
• Een nieuwsbericht over een oorlog duizenden kilometers verderop.
• Een e-mail van je baas.
• Een rood bolletje met 17 ongelezen berichten.

Ons brein maakt daarbij niet altijd een mooi onderscheid tussen:

“Dit is belangrijk voor mijn directe omgeving.” En “Dit is iets wat 8.000 kilometer verderop gebeurt waar ik helemaal niets aan kan veranderen.”

Negatief nieuws kan bovendien daadwerkelijk samenhangen met een negatievere stemming. Misschien zijn we niet te druk, maar misschien zijn we te weinig écht uitgeschakeld. We hebben het tegenwoordig vaak over druk zijn, hebben een volle agenda, veel afspraken en de werkdruk is hoog.

Maar er is nog een andere vorm van druk die veel minder zichtbaar is, nl. de constante mentale aanwezigheid van alles. Je zit op de bank, je lichaam lijkt rustig maar je hoofd is ondertussen bezig met:

• Wat staat er morgen op de planning?
• Heb ik nog mail?
• Wat was dat nieuwsbericht ook alweer?
• Ik moet nog reageren op WhatsApp.
• Oh ja, die afspraak.
• Even kijken wat er op LinkedIn staat.
• Nog één filmpje.
• Wat gebeurt er eigenlijk in de wereld?

En voor je het weet heb je een avond “rust” gehad waarin je eigenlijk nauwelijks een moment niets hebt gedaan. Je lichaam zat op de bank, maar je zenuwstelsel kreeg nauwelijks de kans om echt tot rust te komen.

Rust is iets anders dan niets doen

Dat is misschien wel de belangrijkste boodschap die ik uit deze foto haal.

• Rust is niet lui zijn.
• Rust is geen tijd verspillen.
• Rust is geen gebrek aan ambitie.
• Rust is ook niet hetzelfde als op de bank liggen met je telefoon.

Rust betekent dat je systeem even niet hoeft te reageren.

• Geen beslissing.
• Geen prestatie.
• Geen nieuwe informatie.
• Geen vergelijking.
• Geen antwoord.
• Geen volgende prikkel.

Gewoon even: NIETS.

• Een wandeling zonder podcast.
• Een kop koffie zonder telefoon.
• Fietsen zonder ondertussen berichten te lezen.
• In de tuin zitten.
• Een gesprek voeren zonder ondertussen op je scherm te kijken.
• Ademen.
• Naar buiten kijken.

En soms gewoon even vervelen, want misschien is verveling wel een luxe geworden.

Misschien moeten we weer wat meer leven zoals op deze foto

Niet letterlijk natuurlijk. Ik hoef echt niet met een paard een akker om te ploegen, maar misschien kunnen we wel iets terughalen uit die tijd.

De eenvoud van één ding tegelijk. Werken als je werkt. Rust als je rust.

• Buiten zijn.
• Bewegen.
• Praten met mensen.
• Slapen wanneer je lichaam dat nodig heeft.

En vooral niet de hele wereld proberen binnen te laten komen. Want dat kunnen we technisch gezien tegenwoordig wel, maar of ons brein en ons lichaam dat ook nodig hebben?

De moderne wereld vraagt steeds meer van onze aandacht. Misschien moeten we daarom niet alleen leren om meer te doen, maar vooral ook om weer te leren minder binnen te laten komen.

Rust begint niet alleen in je hoofd

Dit is ook precies waarom ik in mijn coachpraktijk niet alleen kijk naar gedachten en gedrag. Als iemand langdurig onder druk staat, kan het hele systeem gewend raken aan ‘aan staan’. Je moet het lichaam dan ook weer leren wat ontspanning is.

Daarom werk ik in mijn coaching onder andere met beweging, wandelen in de natuur, ademhaling, bewustwording, voeding en het herstellen van de balans tussen inspanning en ontspanning.

Niet alleen het hoofd. Maar het hele systeem.

Want misschien is dat uiteindelijk wel waar deze oude foto mij aan herinnert: Mijn opa had 75 jaar geleden waarschijnlijk veel minder informatie tot zijn beschikking dan wij.

Maar misschien had hij daardoor ook iets wat wij opnieuw moeten leren waarderen:

De rust om gewoon één ding tegelijk te doen.

En misschien is dat vandaag wel één van de meest waardevolle vormen van zelfzorg.

• Even niets.
• Geen nieuws.
• Geen meldingen.
• Geen scherm.
• Geen moeten.
• Gewoon jij.

Wil je eens onderzoeken hoe het met jouw eigen balans tussen aanstaan en herstellen is?