Waarom we blijven kiezen voor wat slecht voor ons is!

Waarom we blijven kiezen voor wat slecht voor ons is!

Een verhaal over hoe ons brein ons stuurt en hoe we dat kunnen terugpakken

Een aantal weken geleden zat ik op een zondagavond voor het slapen een fantastische natuurserie van David Attenborough: Kingdom te bekijken op NPO2. Dit was een speciale bonusaflevering van de natuurserie waarbij er een kijkje achter de schermen werd gegeven van hoe de natuurserie tot stand is gekomen inclusief een kennismaking met de natuurbeschermers die zich inzetten voor South Luangwa en zijn kostbare dierenleven. 

Ik werd meegenomen in de fantastische dingen die wetenschappers, antistroperijteams en filmmakers deden om deze serie mogelijk te maken. Een plaatselijke cameraman richt zijn lens op olifanten die kostbare oogsten plunderen en antistroperijteams bestrijden de misdaad met de hulp van een viervoeter. Van Rapid Response-eenheden tot en met parkopzichters die valstrikken en wapens opsporen.

Op een gegeven moment ging het in de documentaire over het opleiden van speurhonden die werden ingezet bij het opsporen van ivoor en wapens van stropers.

Ik weet nog dat ik half afgeleid was, tot ik ineens merkte dat ik niet meer naar die hond zat te kijken, maar naar dat wat ik zag projecteerde op ons als mens.

Naar hoe belachelijk voorspelbaar we als mens eigenlijk zijn.

De trainer gaf de hond een klein gebaar, een zacht commando en als beloning een brokje dat precies op het juiste moment kwam. En de hond, slim, gevoelig en oplettend, legde razendsnel het verband........Als ik dit doe, krijg ik dat.

Binnen afzienbare tijd was het gedrag van de hond geen keuze meer, maar een reflex. De hond ging op zoek naar ivoor en wapens omdat hij wist dat hij een beloning zou krijgen als hij iets zou vinden.

Dit is precies hoe wij werken. We denken dat we bewust en vanuit onze ratio keuzes maken en dat we daar controle over hebben en dat we sterker zijn dan onze impulsen. Maar diep vanbinnen weten we dat ons gedrag vaak niet rationeel, niet weloverwogen en niet vrij is. Ons gedrag is aangeleerd, geconditioneerd en gaat veelal onbewust en automatisch. Niet omdat we zwak zijn, maar omdat ons brein daar letterlijk voor gebouwd is.

Ons brein leeft nog in een wereld die niet meer bestaat

Terwijl ik daar zat, realiseerde ik me hoe absurd het eigenlijk is dat we onszelf verwijten dat we “geen discipline” hebben, terwijl ons brein nog steeds functioneert alsof we in een prehistorische wereld leven.

In die wereld was alles wat je overlevingskansen vergrootte, voedsel, veiligheid, verbinding, voortplanting, iets dat je brein wilde onthouden.

En dus is ons brein zo ontwikkeld dat het een signaal afgeeft als we iets doen wat onze overlevingskansen vergroot. Dit kan je vergelijken met een klein duwtje, een fluistering die zegt: “Dit is belangrijk. Doe dit nog eens.”

Dat signaal heet dopamine, en dopamine komt vrij vóór de beloning;

• Niet wanneer je de chocoladereep opeet, maar wanneer je hem ziet.
• Niet wanneer je dat biertje of wijntje drinkt, maar wanneer je eraan denkt of het ziet staan in het gangpad op een strategische plek.
• Niet wanneer je je telefoon pakt, maar wanneer je het geluidje hoort.
• Niet wanneer je Instagram opent, maar wanneer je denkt dat er misschien iets nieuws te zien is.

Ons brein leeft dus op verwachting en voorspellingen en op het idee dat er misschien iets komt. En precies dat maakt ons kwetsbaar, veel kwetsbaarder dan we willen toegeven.

De moderne wereld misbruikt ons oeroude mechanisme terwijl jij denkt dat het jouw zwakte is.

Sociale media zijn ontworpen als digitale gokautomaten. Elke swipe, elke like, elke melding, elke video is een klein brokje dat je brein precies genoeg prikkelt om te denken: nog één keer, misschien komt er iets.

En jij denkt dat je faalt, dat je geen discipline hebt, maar je brein doet precies wat het geleerd heeft. Precies wat het moet doen en wat het altijd heeft gedaan.

Ultrabewerkte voeding werkt precies hetzelfde, alleen dan via je mond.

De voedingsindustrie weet exact hoe jouw beloningssysteem werkt. Ze ontwerpen producten met de perfecte combinatie van suiker, vet, zout en smaakstoffen. Deze perfecte combinatie wordt ook wel de “bliss point” genoemd. Jouw brein denkt dat het iets extreem waardevols heeft gevonden, terwijl de combinatie van ingrediënten ervoor zorgt dat jij blijft dooreten.

Een koekje voelt belangrijker dan een appel, niet omdat het beter voor je is, maar omdat de dopamineprikkel sterker is. En omdat ultrabewerkte voeding snel eet en verteert, weinig verzadiging geeft en je oerbrein totaal niet is voorbereid op zulke extreme smaken, blijft één koekje zelden bij één koekje.

Je denkt dat je geen discipline hebt, maar je brein doet weer precies wat het geleerd heeft.

Waarom gezonde gewoontes zo vaak voelen als ‘gedoe’

Een groot deel van mijn coachsessies doe ik wandelend door fantastische natuurgebieden. Veel nieuwe klanten moeten op een bepaalde manier vaak wennen de rust die dat met zich meebrengt. De frisse buitenlucht midden in de natuur en het ontbreken van alle bekende prikkels en het ontbreken van die constante stroom van kleine beloningen.

Gezonde keuzes activeren hetzelfde systeem, maar dan veel subtieler.

Een wandeling, krachttraining, meditatie, een voedzame maaltijd, een goede nachtrust: ze geven je uiteindelijk meer energie, meer rust, meer helderheid, maar de beloning komt later en jouw brein houdt van NU. Daarom voelt gezond gedrag vaak zwaarder en gaat ongezond gedrag moeiteloos.

Ondertussen raken we gewend aan steeds sterkere prikkels totdat we uitgeput raken.

Hoe vaker je hetzelfde beloningssysteem activeert, hoe minder bijzonder de prikkel wordt waardoor je steeds meer nodig bent voor hetzelfde ‘gevoel’.

• Nog een aflevering.
• Nog een biertje of een glas wijn.
• Nog een filmpje.
• Nog een koekje.
• Nog tien minuten scrollen.

Niet omdat je zwakker wordt maar omdat je hersenen efficiënter worden.

En ondertussen daalt je energie;

• Je slaap wordt slechter.
• Je concentratie versnippert.
• Je bent steeds vaker moe.
• Je stemming zakt.
• Je lichaam raakt overprikkeld.

En dan gebeurt het meest verraderlijke en gevaarlijke; Gezonde activiteiten voelen “saai”. Niet omdat ze minder waardevol zijn, maar omdat je brein gewend is geraakt aan veel sterkere prikkels.

Het goede nieuws: je kunt je brein opnieuw trainen!

De meest klanten merken gedurende een coachtraject de kracht van de stilte. Hoeveel ruimte er ontstaat wanneer je even niet wordt overladen met prikkels.

Neuroplasticiteit, het vermogen van de hersenen om zich aan te passen, werkt ook voor jou!

Elke gezonde keuze legt een nieuw spoor aan in je brein.

• Elke wandeling.
• Elke nacht goed slapen.
• Elke keer dat je je telefoon weglegt.
• Elke gezonde maaltijd.
• Elke ademhalingsoefening.

In het begin voelt het dat je bewust bezig bent met wat voelt als een oefening, vervolgens worden dit nieuwe gewoontes die je energie, plezier en ontspanning leveren..

De echte vraag is niet óf je brein wordt getraind, maar door wie!

Misschien heb je geen extra discipline nodig, maar vooral meer eerlijkheid en inzicht.

Meer moed om te erkennen dat je brein je leven stuurt, terwijl jij je brein zou moeten sturen.

Want als je weet dat je hersenen voortdurend reageren op beloningen, kun je je omgeving slimmer inrichten. Zo kan je je brein nieuwe signalen geven over wat belangrijk is.

Niet door jezelf te straffen en harder te pushen.

Maar door slimmer samen te werken met het orgaan dat jouw hele leven bepaalt.

En precies daar werk ik met mensen aan in mijn coachpraktijk. Want dit verhaal gaat niet alleen over ons brein, het gaat over hoe we leven en hoe we kiezen. Hoe we omgaan met energie, gezondheid, gewoontes en de druk van een wereld die continu aan ons trekt.

In mijn coachpraktijk werk ik dagelijks met mensen die vastlopen in precies deze patronen.

Niet omdat deze mensen zwak zijn, maar omdat hun brein sterker is dan hun intenties, zolang ze niet weten hoe ze dat brein kunnen trainen.

Samen onderzoeken we welke gewoontes jij onbewust beloont.