Stressmanagement begint niet bij gedrag. Het begint bij fysiologie.

Stressmanagement begint niet bij gedrag. Het begint bij fysiologie.

Veel organisaties investeren tegenwoordig in vitaliteitsprogramma’s, workshops timemanagement of coaching op mindset. Toch zien we een opvallende ontwikkeling: ondanks al deze inspanningen blijft het aantal mensen met stressklachten en burn-out stijgen.

Volgens cijfers van TNO en CBS ervaart inmiddels bijna één op de vijf werknemers burn-outklachten. Stressgerelateerd verzuim behoort bovendien tot de langst durende en duurste vormen van ziekteverzuim.

Waarom hebben veel interventies minder effect dan gehoopt?

Het antwoord ligt vaak in een fundamentele misvatting over wat stress eigenlijk is.

Stress is geen denkprobleem

Stress wordt in veel organisaties vaak benaderd als een probleem van gedrag, planning of mindset. Denk aan adviezen in en focus op;

                  •               beter timemanagement

                  •               grenzen leren stellen

                  •               positiever denken

                  •               efficiënter werken

Hoewel deze onderdelen in een later stadium bij mijn coachtrajecten zeker aan bod komen, starten we altijd bij de kern.

Stress ontstaat in eerste instantie namelijk niet in het denken, maar in het lichaam. Het is een reactie van het autonome zenuwstelsel. Dit is het systeem dat alle automatische processen in ons lichaam regelt zoals hartslag, ademhaling, bloeddruk, hormonale reacties etc. etc.

Wanneer medewerkers langdurig onder druk staan, ontstaan er meetbare fysiologische veranderingen:

                  •               het stresshormoon cortisol stijgt

                  •               de hartslagvariabiliteit (HRV) daalt

                  •               het herstelvermogen van het lichaam neemt af

                  •               concentratie en besluitvorming verslechteren

                  •               emoties worden reactiever

Met andere woorden: het regulatiesysteem van het lichaam raakt uit balans.

Als dat langere tijd aanhoudt, kan dat uiteindelijk leiden tot chronische stressklachten en uiteindelijk zelfs tot een burn-out.

Het belang van hartslagvariabiliteit (HRV)

Een belangrijke indicator van stress en herstelvermogen is de hartslagvariabiliteit (HRV).



HRV beschrijft de variatie in tijd tussen opeenvolgende hartslagen. Hoe groter deze variatie, hoe beter het lichaam zich kan aanpassen aan stress en herstelmomenten.

Onderzoek van onder andere Harvard Medical School en het HeartMath Institute laat zien dat een hogere HRV samenhangt met:

                  •               betere stressregulatie

                  •               meer emotionele stabiliteit

                  •               betere cognitieve prestaties

                  •               een sterker herstelvermogen

Bij chronische stress zien we juist het tegenovergestelde: de HRV daalt en het lichaam blijft als het ware in de vechtstand staan.

Hartcoherentie: werken aan het regulatiesysteem

Hier komt hartcoherentie in beeld.

Hartcoherentie is een wetenschappelijk onderzochte methode waarmee mensen leren hun fysiologische stressrespons actief te reguleren.

Door middel van gerichte ademhaling, aandachtstraining en emotionele zelfregulatie ontstaat er een coherent hartritme. Dit ritme kan gemeten worden via biofeedback, vaak met behulp van HRV-metingen.

Het effect hiervan is dat het autonome zenuwstelsel weer beter in balans komt.

Wat levert hartcoherentie medewerkers op?

Medewerkers die hartcoherentie trainen, ervaren;

✔            sneller herstel na stress

✔            meer emotionele stabiliteit

✔            betere focus onder druk

✔            grotere mentale veerkracht

✔            meer energie gedurende de werkdag

✔            betere nachtrust

✔            sneller herstel na intensieve workouts

✔            etc.



Daarom zet ik deze methode bijna altijd in aan het begin van een coachtraject. Zeker als het gaat om herstel en bij re-integratie na stress- of burn-outklachten, omdat medewerkers leren hun eigen stresssysteem te voelen en beter te reguleren.